Hai vận động viên Việt Nam hoàn thành giải ultra-trail 330km Tor des Géants

Đêm ở Courmayeur lạnh khoảng mười độ, những ngọn đèn pha chiếu sáng vạch đích như một dải băng nhỏ giữa thung lũng Aosta. Lưu Đức Toản xuất hiện từ bóng tối, bước chân chậm rãi nhưng vững vàng. Đồng hồ của ban tổ chức hiển thị 137 giờ 50 phút. Khoảng năm mươi phút sau, Lê Thị Hằng băng qua cùng một vạch đích, với 138 giờ 40 phút. Không có tiếng hò reo vang dội, không có đội ngũ phóng viên vây quanh. Chỉ có những tình nguyện viên mệt mỏi nhưng vẫn nở nụ cười, và một tấm bảng điện tử âm thầm ghi nhận hai cái tên Việt Nam trong danh sách những người hoàn thành Tor des Géants.

Tôi xin dừng lại một chút để nói về tên của họ, bởi lẽ trong bất kỳ môn thể thao nào, tên của một con người là cánh cửa đầu tiên của sự tôn trọng. Lê Thị Hằng – "Hằng" vần với "vầng trăng" – là một nữ vận động viên đến từ Vũng Tàu. Lưu Đức Toản – "Toản" vần với "oản" – là một vận động viên đã nhiều lần chinh phục các giải ultra-trail quốc tế. Họ không phải là những cái tên xa lạ trong cộng đồng chạy bộ Việt Nam, nhưng ở Courmayeur, họ chỉ là hai trong số những "kẻ sống sót" của một cuộc đua khắc nghiệt.

Tor des Géants – "Tháp của những người khổng lồ" – không giống bất kỳ giải chạy bộ thông thường nào. Đây là một hành trình 330km xuyên qua thung lũng Aosta, giữa Ý và Pháp, không chia chặng, không có giờ nghỉ bắt buộc. Vận động viên phải tự quyết định khi nào chạy, khi nào ăn, khi nào ngủ. Tổng độ cao tích lũy là hơn 24.000m – gần gấp ba lần độ cao Everest – vượt qua hơn hai mươi con đèo trên 2.000m. Giới hạn thời gian là 150 giờ. Tỷ lệ hoàn thành chỉ khoảng 60%, nghĩa là cứ năm người xuất phát thì hai người phải bỏ cuộc. Với tôi, sau mười năm theo dõi các giải đấu sức bền, con số 24.000m vẫn là thứ khiến tôi phải dừng lại một nhịp: nó không còn là một chỉ số khô khan, mà là câu chuyện về đôi chân phải leo lên và tụt xuống những vách núi hàng chục lần.

Trong câu chuyện đó, hai con người Việt Nam đã chọn cho mình một thử thách không khoan nhượng. Hằng mang theo bề dày thành tích của một người đã chinh phục Prenn Trail 250km, Son La Ultra Trail 100km và Vietnam Mountain Marathon 100km. Toản, người từng về đích tại UTMB – giải ultra-trail danh giá bậc nhất thế giới – cùng các giải Mantra 116km ở Thái Lan, ULJU Trail 9 Peaks 100km ở Hàn Quốc và Mt Fuji 100km ở Nhật Bản. Họ không phải những tay mơ liều lĩnh. Họ là những người đã xây dựng một lộ trình nhiều năm, qua nhiều cung đường, để tiến tới cột mốc 330km.

Nhưng sự chuẩn bị kỹ càng không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Toản mô tả những đoạn đường hẹp trên sườn vách đá, một bên là vực sâu, không có dây an toàn. Anh nói rằng Tor des Géants khó hơn UTMB "nhiều lần" – một câu nhận xét mang tính kỹ thuật từ một người đã trải qua cả hai. Năm 2026, cuộc đua này ghi nhận một cái chết: một vận động viên trượt chân ngã, đầu đập vào đá. Tôi viết lại chi tiết đó không phải để thêu dệt sự rùng rợn, mà để nhắc rằng đây là môn thể thao nơi ranh giới giữa hoàn thành và bi kịch chỉ cách nhau một bước chân.

Vậy, kết quả của họ nên được hiểu thế nào? Những con số phía dưới sẽ kể câu chuyện. Nhà vô địch nam năm nay, Jia Ju Zhao đến từ Trung Quốc, cán đích sau 65 giờ 55 phút 22 giây. Nhà vô địch nữ, Katharina Hartmuth đến từ Đức, sau 67 giờ 10 phút 09 giây. Thành tích 137 giờ 50 phút của Toản và 138 giờ 40 phút của Hằng gấp hơn hai lần các nhà vô địch. Họ không đứng ở nhóm dẫn đầu. Họ là một phần của nhóm về đích giữa – những người đã chiến thắng chính mình, chứ không chiến thắng cuộc đua. Thế nhưng, "chỉ" là về đích giữa trong một cuộc đua mà gần 40% người tham dự phải bỏ cuộc – đó vẫn là một thành tích không thể xem thường.

Điều đáng chú ý là biên độ thời gian giữa Hằng và Toản – chưa đầy một giờ đồng hồ sau một hành trình dài 330km. Trong những cuộc đua siêu dài, khoảng cách 50 phút giữa hai vận động viên khác giới là rất sát. Nó gợi một khả năng mà báo cáo không xác nhận: họ có thể đã hỗ trợ nhau, san sẻ nhịp chạy, cùng nhau vượt qua những đoạn đèo lạnh giá trong đêm. Không có dữ liệu tại các trạm tiếp tế, tôi không thể khẳng định. Nhưng sự sát sao ấy, trong một môn thể thao thường đẩy con người vào sự cô độc, là một chi tiết khiến tôi chú ý.

Tôi cũng muốn dừng lại ở con số 11-12 giờ – khoảng thời gian dư ra so với giới hạn 150 giờ. Đủ an toàn để không phải lo lắng bị truất quyền, nhưng không đủ dư dả cho một sai lầm. Một lần dừng quá lâu vì chuột rút, một pha chọn sai đường vào ban đêm, một cơn hạ thân nhiệt nhẹ ở độ cao 2.500m – tất cả đều có thể đẩy họ về phía ranh giới bị loại. Họ đã về đích với một biên độ cho thấy sự kiểm soát tốc độ đáng nể, nhưng cũng hé lộ rằng không có gì là chắc chắn trong dạng địa hình này.

Câu chuyện của Hằng và Toản vì thế không nên bị đóng khung trong hai chữ "chinh phục". Đó là một cái bẫy tinh tế: khi một người Việt hoàn thành một giải đấu khắc nghiệt, người ta dễ reo hò như thể họ vừa đánh bại cả thế giới. Giá trị thật nằm ở đâu đó khiêm nhường hơn: họ đã hoàn thành, với một thứ hạng không được công bố, trong một cuộc đua mà phần lớn thế giới không hề hay biết. Tôi từng nghĩ mình đến để bình luận trận đấu, hóa ra tôi đến để lắng nghe những con người. Và lắng nghe ở đây, tôi nghe thấy một điều quan trọng hơn thứ hạng: sự bền bỉ của một hệ sinh thái thể thao Việt Nam đang âm thầm lớn lên.

Bằng chứng nằm ngay trong lý lịch của hai vận động viên. Prenn Trail 250km, Son La Ultra Trail, Vietnam Mountain Marathon – những cái tên quen thuộc với dân chạy bộ Việt – chính là bậc thang đưa họ lên tới Tor des Géants. Một vận động viên không thể xuất hiện từ hư không. Họ là sản phẩm của một cộng đồng đã tổ chức được những giải đấu đủ dài, đủ khó để nuôi dưỡng tham vọng. Cái cúp thực sự của đêm ấy không phải là một danh hiệu, mà là một sự xác nhận: con đường từ các giải quanh Hồ Núi Cốc tới dãy Alps không còn là không tưởng.

Có một chi tiết khác tôi muốn nhắc tới: trong ba vận động viên Việt Nam xuất phát năm nay, một người – hiện sống tại Pháp – đã không thể về đích. Người đó không phải thiếu tài năng. Chỉ đơn giản là ở một nơi như Tor des Géants, kể cả người chạy ở vùng núi Alps quanh năm cũng có thể gục ngã. Sự cạnh tranh không nằm ở nước xuất phát, mà nằm ở việc bạn có giữ được bình tĩnh trong đêm thứ hai, thứ ba, khi cơ thể đã kiệt sức và những con đèo dường như không bao giờ kết thúc.

Vậy nên, hãy để những con số nói lên giá trị thật. Kỷ lục chỉ là cái cớ để ta nhớ về một con người, chứ không phải một con số. Có thứ bền hơn danh hiệu: cách người khác nhớ về cách bạn chơi. Hằng và Toản sẽ không được nhớ vì 137 giờ 50 phút hay 138 giờ 40 phút. Họ sẽ được nhớ vì đã ở lại cuộc đua khi đèn bật sáng – khi nhiều người đã tắt đầu, khi cơ thể đã nói "đủ rồi", họ vẫn tiếp tục. Thể thao Việt Nam không cần ai cứu, nó chỉ cần những người ở lại khi đèn bật sáng. Họ là những người đó.

Câu hỏi còn lại không phải là họ về thứ bao nhiêu. Mà là: bao giờ thế hệ tiếp theo của Việt Nam sẽ không chỉ hoàn thành, mà còn xuất hiện ở phía trước? Khi hệ thống đào tạo và tài trợ đủ lớn, khi những đứa trẻ lớn lên cùng giày chạy địa hình và câu chuyện về hai người Việt trên dãy Alps – đó sẽ là lúc câu chuyện thực sự bắt đầu.