World Athletics giữ vững lệnh cấm Nga, Coe thừa nhận cần tìm giải pháp

Budapest — Trong ngày cuối cùng của Giải vô địch Ultimate Championship đầu tiên tại Budapest, Tổng thư ký Sebastian Coe đã đưa ra một thông điệp cứng rắn từ sân khấu của làng điền kinh thế giới: lệnh cấm vận động viên Nga và Belarus sẽ không thay đổi. Nhưng đằng sau sự cứng rắn ấy là một thực tế phức tạp hơn nhiều — một cuộc tranh chấp pháp lý đang diễn ra tại Tòa án Trọng tài Thể thao (CAS), và áp lực ngày càng tăng từ các liên đoàn thể thao khác đã mở con đường trở lại cho vận động viên trung lập. Cuộc họp báo diễn ra vào cuối tuần qua tại Budapest không đơn thuần là một sự kiện truyền thông. Đây là khoảnh khắc Coe sử dụng sự hiện diện của hàng trăm phóng viên quốc tế tại giải đấu mới nhất của World Athletics để truyền tải thông điệp về quyết tâm bảo vệ tính toàn vẹn của thi đấu. "Đây không phải về chính trị hay hộ chiếu," Coe nhấn mạnh trước báo giới. "Đây là về tính toàn vẹn của cuộc thi đấu." Câu nói này không mới, nhưng nó được đặt trong bối cảnh đặc biệt: một thập kỷ sau khi Liên đoàn Điền kinh Nga (RusAF) bị đình chỉ vì bê bối doping được nhà nước bảo trợ, và hai năm sau khi lệnh cấm mở rộng áp dụng cho Belarus sau cuộc xâm lược Ukraine. Phía Nga không im lặng trước lệnh cấm kéo dài. Bộ trưởng Thể thao Nga Mikhail Degtyarev đã lên tiếng qua hãng thông tấn TASS, cho biết các vận động viên bị ảnh hưởng sẽ kháng cáo lên CAS. Vụ kiện đã được nộp từ tháng 7, với một đơn kháng cáo mới được đệ trình vào tháng trước. Phiên điều trần dự kiến diễn ra trong những tháng tới tại Lausanne, Thụy Sĩ — trụ sở của CAS và cũng là nơi đặt trụ sở của nhiều tổ chức thể thao quốc tế. Một chi tiết đáng chú ý là phía World Athletics từ chối tiết lộ chiến lược pháp lý của mình, với Coe nói rằng "đội ngũ pháp lý sẽ không biết ơn nếu tôi phơi bày mọi thứ." Điều làm cho tình thế thêm phức tạp là sự khác biệt đáng kể giữa cách World Athletics xử lý vấn đề này so với các liên đoàn khác. Liên đoàn Trượt băng Quốc tế (ISU), ví dụ, đã xây dựng một lộ trình cho vận động viên trung lập — cho phép họ thi đấu dưới cờ trung lập thay vì cờ quốc gia. Tuy nhiên, con đường này không phải là bảo đảm vĩnh viễn. Trường hợp của vận động viên trượt băng Nga Kamila Valieva là minh chứng rõ ràng nhất: tư cách trung lập của cô đã bị thu hồi sau khi bê bối doping trở thành tâm điểm của Olympic Bắc Kinh 2026. Sự kiện này cho thấy ngay cả khi một cơ chế trung lập được thiết lập, nó vẫn có thể bị thu hồi — đây vừa là điểm yếu của mô hình vừa là vũ khí pháp lý cho những ai muốn duy trì lệnh cấm. Sự cô lập của World Athletics đang trở thành một vấn đề thực sự. Trong khi liên đoàn điền kinh tuyên bố giữ vững "một trong những lập trường cứng rắn nhất trong số các liên đoàn thể thao quốc tế," thì các tổ chức khác đã dần dần tái đưa vận động viên vào thi đấu. Coe dường như nhận thức được sự căng thẳng này. Ông vừa khẳng định lập trường không thay đổi, vừa nói rằng "mục tiêu tổng thể" của mình là có "một lực lượng đầy đủ các vận động viên trên đường đua." Đây là một hành động cân bằng tinh tế: giữ vững lập trường trước công chúng trong khi mở ra không gian diễn ngôn cho một giải pháp trong tương lai. Bản thân Coe có lý lịch để đưa ra những tuyên bố như vậy. Ông nhắc nhở các phóng viên rằng từ năm 18 tuổi, mọi lập trường ông đưa ra đều xoay quanh tính toàn vẹn. Đây là một động thái xây dựng uy tín có chủ đích, nhằm đón đầu những lời chỉ trích rằng lệnh cấm mang tính chính trị. Bằng cách neo quan điểm vào một cuộc đời phục vụ thể thao, Coe đang cố gắng tách biệt vấn đề khỏi cuộc tranh luận địa chính trị đương đại. Một điểm thường bị bỏ qua trong các cuộc thảo luận về lệnh cấm là khía cạnh thể chế. Vấn đề không chỉ là việc vận động viên không được thi đấu, mà còn là việc Liên đoàn Điền kinh Nga bị loại khỏi các quy trình ra quyết định của World Athletics. Họ không thể tham gia bỏ phiếu, không có tiếng nói trong các ủy ban, và không thể đại diện cho lợi ích của mình trong các diễn đàn quản trị. Đây là một lập luận phụ thuộc vào cấu trúc, và nó cho thấy cuộc tranh chấp vượt xa phạm vi của một vụ kiện đơn thuần. Trên thực tế, đây là một cuộc chiến về tiền lệ. Bất kỳ phán quyết nào của CAS — dù có lợi hay bất lợi cho World Athletics — sẽ tạo ra một tiền lệ ảnh hưởng đến cách các liên đoàn thể thao khác xử lý các lệnh cấm tương tự. Nếu CAS yêu cầu World Athletics phải tạo ra một cơ chế vận động viên trung lập, động thái này sẽ tạo áp lực lên tất cả các tổ chức đang duy trì lệnh cấm. Ngược lại, nếu CAS bác bỏ kháng cáo của Nga, World Athletics sẽ có thêm vũ khí pháp lý để duy trì lập trường. Giải vô địch Ultimate Championship đang diễn ra tại Budapest không chỉ là bối cảnh cho cuộc họp báo của Coe — nó còn là biểu tượng cho một nghịch lý sâu xa. World Athletics đang mở rộng sản phẩm thi đấu của mình, tạo ra các giải đấu mới để thu hút khán giả toàn cầu, nhưng đồng thời loại trừ một quốc gia từng là cường quốc điền kinh. Nga từng sản sinh ra những vận động viên xuất sắc trong nhiều môn, và việc loại trừ họ vĩnh viễn sẽ thu hẹp đáng kể chất lượng của các cuộc thi. Câu hỏi đặt ra là: World Athletics có thể duy trì lập trường cứng rắn đến mức nào trước khi lợi ích thương mại bị ảnh hưởng nghiêm trọng? Nhìn về phía trước, có ba kịch bản có thể xảy ra. Trong kịch bản tốt nhất cho World Athletics, CAS bác bỏ kháng cáo, củng cố lập trường "tính toàn vẹn chứ không phải chính trị" và cho phép liên đoàn tiếp tục con đường hiện tại. Trong kịch bản trung gian, CAS giữ nguyên lệnh cấm nhưng yêu cầu một quy trình xem xét có cấu trúc — vẫn cấm nhưng với một lộ trình rõ ràng hơn. Trong kịch bản xấu nhất, CAS phán quyết chống lại World Athletics, buộc liên đoàn phải thiết kế một cơ chế vận động viên trung lập kiểu ISU — điều họ đã từ chối làm cho đến nay. Giữa những con số và phán quyết pháp lý, có một thực tế đơn giản: các vận động viên Nga và Belarus đang ở trong vùng xám. Họ không thi đấu, không có quyền biểu quyết, và tương lai của họ phụ thuộc vào một phán quyết tại một tòa án ở Thụy Sĩ. Coe có thể nói rằng lập trường của ông không thay đổi, nhưng chính ông cũng thừa nhận rằng một giải pháp cuối cùng là cần thiết. Câu hỏi không phải là "có hay không" với việc tái tích hợp, mà là "bằng cách nào" và "khi nào."